Taal en omgangsvormen: tien woorden en vijf gewoontes
Met een handvol woorden en wat besef van lokale etiquette kom je in deze regio opvallend ver.
Bosnisch, Kroatisch, Servisch en Montenegrijns zijn onderling goed verstaanbaar. Macedonisch en Bulgaars liggen daar dicht bij. Albanees en Sloveens staan apart. Deze woorden werken in het grootste deel van de regio.
- Zdravo — hallo
- Hvala — dank je wel
- Molim — alsjeblieft / graag gedaan
- Da / ne — ja / nee
- Koliko košta? — hoeveel kost het?
- Voda — water
- Račun, molim — de rekening, graag
- Dobar dan — goedendag
- Izvinite — pardon / sorry
- Živjeli — proost
In het Albanees: përshëndetje (hallo), faleminderit (dank je), sa kushton (hoeveel kost het), ujë (water), gëzuar (proost).
Vijf gewoontes die helpen
- Koffie is een sociale afspraak, geen snelle bestelling. Neem er een uur voor.
- Als iemand je rakija aanbiedt, is weigeren mogelijk maar één slokje nemen is vriendelijker.
- Schoenen uit bij binnenkomst in een woonhuis.
- Bedek schouders en knieën in kloosters en moskeeën; hoofddoeken liggen meestal klaar.
- Discussies over politiek en grenzen: luister, spreek geen oordeel uit.
Reisverslag
Uit het notitieboek
Ana verzamelde de kleine regels die geen reisgids noemt. Wat ze schreef, schreef ze na drie reizen — met fouten die ze zelf maakte.
Elke ochtend · Koffie, overal
Koffie is hier geen drank maar een afspraak: 'hojmo na kafu' is een uitnodiging die minimaal een half uur duurt. Wie zegt 'nee, haast' krijgt begrip, maar niet twee keer. In Skopje nam mijn gastvrouw het mij kwalijk dat ik wilde betalen toen zij had uitgenodigd — 'ik heb je uitgenodigd' is een zin met gewicht. Sindsdien reken ik af op mijn beurt, nooit op die van iemand anders.
Op het platteland · Servisch dorp
Rakija wordt hier aangeboden bij aankomst, en weigeren is een belediging — ook om negen uur 's ochtends. Ik neem het glas, ik knik, ik drink het in een teug en ik zet het glas om. Twee slokken is ergernis. Met vier woorden Servisch ('dobar dan', 'hvala', 'molim', 'zdravlje') kom je verder dan met vloeiend Engels, omdat het laat zien dat je de moeite deed.
Tip: Leer per land 'prost' of 'živjeli' of 'gezuar'. Het opheffen van het glas met de juiste kreet opent meer deuren dan je paspoort.
Onderweg · Kloosters en kerken
In kloosters doe je je schoenen uit bij de ingang, ook als er niemand kijkt, en vrouwen bedekken in sommige Servische en Macedonische kloosters hoofd en schouders met een shawl die bij de deur hangt. Foto's van iconen zijn vaak verboden; in de kerk van Sveti Naum mocht ik wel fotograferen, maar niet flitsen. De regel die overal geldt: stil zijn waar anderen stil zijn. Het kost niets en het is de hele etiquette.